درباره ما

دانشنامه هزاره جامع‌ترین کتاب مرجع درباره قوم هزاره است. در این دانشنامه تاریخ، جغرافیا، فرهنگ، طوایف، رویدادها و  همهٔ مسایل مرتبط با زندگی عمومی هزارهها بهعنوان یک قوم، از گذشتههای دور تاکنون معرفی میشود. این اثر پژوهشی بزرگ که مجموع آن در حدود دوازده جلد برآورد شده است، نخستین دانشنامه در مورد یک قوم است که در سطح منطقه به نگارش در میآید. مقالات موجود در این دانشنامه هرکدام موضوعی منفرد و جداگانه دارد که هرکدام به بخشی از زندگی، فرهنگ و اجتماع هزارهها اختصاص دارد. این مقالات همه زیر نظر شورای علمی با رعایت روش تحقیق اکادیمیک و تمامی اصول پذیرفته شدهٔ علمی نوشته شده و  گروهی متشکل از دهها تن از نویسندگان، مورخان و کارشناسان امور مربوط به اقوام افغانستان در تولید آن نقش دارند. با آن که برخی از موضوعات معرفیشده در دانشنامه ممکن است در منابع دیگر نیز یافت شود، اما اکثر قریب به اتفاق مدخلهای آن تازه است و نخستین بار در قالب یک مقاله علمی معرفی میشود.    

تاریخ پایهگذاری «بنیاد دانشنامه هزاره» به سال ۱۳۹۱ خورشیدی باز می گردد. در این سال فعالیتهای اولیه برای پایهگذاری بنیاد دانشنامه توسط جمعی از محققان در کابل شروع شد. سپس بعد از پیگیری‌های دوام‌دار در قالب مشوره با نویسندگان و پژوهشگران در افغانستان، ایران، پاکستان و اروپا و تلاش برای جلب حمایت مالی، در سال  ۱۳۹۳، بنیاد دانشنامه با راهاندازی دفتر عملاً آغاز به کار کرد.

پروژه دانشنامه هزاره بخشی از طرح بزرگتر «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» است. با آن که کلیات طرح «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» در بنیاد دانشنامه به تصویب رسیده است اما به دلیل نبود پشتیبان مالی تاکنون گامهای عملی برای تدوین آن برداشته نشده است. آنچه که به زودی در دسترس علاقهمندان قرار میگیرد جلد اول دانشنامه هزاره است که پس از شش سال فعالیت و کارهای مقدماتی از جمله جمع‌آوری منابع، استخراج مدخلها، تدوین شیوهنامه و انجام تحقیقات میدانی، تدوین مقالات سرانجام زمینه برای چاپ جلداول آن فراهم شده است.

در دانشنامه هزاره، به تمام قوم هزاره اعم از شیعه و سنی و اسماعیلی و فارغ از گرایش‌ها و تمایلات سیاسی و ایدئولوژیک و با در نظرگرفتن پراکندگی جغرافیایی و جابجایی آنها از گذشتههای دور تاکنون پرداخته شده است. بنابراین موضوعات مرتبط با هزارههای افغانستان، پاکستان، خاوریهای ایران و هزارههای فرارود از اروپا گرفته تا امریکا، کانادا و استرالیا همگی در قلمرو  دانشنامه قرار دارد. همچنین بیات‌ها و قزلباش‌ها، که در  زیستگاه، فرهنگ و عرف مشترکات بسیاری با هزارهها دارند در قلمرو کاری دانشنامه تعریف شده است.

بجز هیأت مؤسسان، بنیاد دانشنامه دارای دو بخش مدیریتی و علمی است. مدیریت بنیاد دانشنامه را هیأت مدیره به عهده دارد که مرکب از رییس و پنج عضو دیگر است. در رأس بخش علمی شورای علمی قرار دارد که زیر مجموعه آن را گروه نویسندگان، گروه مشاوران و گروه کارشناسان دانشنامه تشکیل می‌دهند. همهٔ  فعالیت‌های علمی دانشنامه از استخراج مدخل، تا ارزیابی و نهایی‌شدن آن و سپس سپردن آن‌ها به محققان و تدوین مقالات زیر نظر شورای علمی صورت می‌گیرد.

بنیاد دانشنامه تا کنون درکنار گردآوری هزاران جلد منبع مکتوب و استخراج بیش از بیست و پنج هزار مدخل اولیه، پروژهٔ تدوین جلد اول دانشنامه را به اتمام رسانده است. جلد اول دانشنامه دربرگیرنده ۶۰۵ مقاله در مورد موضوعات مختلف جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و چهره‌ها، قریه و آداب و رسوم محلی است. این جلد به زودی در دسترس علاقمندان قرار می‌گیرد.

پروژه دانشنامه- برنامه‌های آینده

با اتمام پروژۀ جلد اول دانشنامه در تابستان ‍۱۳۹۷، کار بر روی پروژه نگارش جلد دوم بلا فاصله  آغاز شده است. برنامۀ بنیاد دانشنامه آن است که با جذب و استخدام محققان و نویسندگان بیشتر، کار جلدهای بعدی را با شتاب بیشتر ادامه دهد. عمدهٔ برنامه‌های آیندۀ بنیاد دانشنامه شامل موارد زیر می‌شود:

  • آغاز تدوین جلد دوم: انتظار می‌رود کار روی جلد دوم باتوجه به انجام امور مقدماتی در طول سالهای گذشته شتاب بیشتری داشته باشد. تلاش بنیاد این است که جریان فعالیت تدوین دانشنامه از پیوستگی لازم برخوردار شده و وقفه در آن به وجود نیاید.
  • ترجمه دانشنامه به انگلیسی و سایر زبان‌ها: ترجمه دانشنامه جزو نخستین برنامه‌ّهای بنیاد بوده است. با ثبت بنیاد دانشنامه در اروپا راه برای ترجمة دانشنامه به سایر زبان‌ها؛ از جمله زبان انگلیسی، آلمانی، سوئدی و اردو فراهم شده است. در سال پیشرو پروژه ترجمه عملاً آغاز شده و امید است تا سال بعد ترجمه جلد اول نیز در دسترس خوانندگان و علاقمندان قرار گیرد
  • فرهنگ نام‌ها و واژه‌های هزارگی؛ در جریان کار روی دانشنامه کلیه مواردی که قابلیت مدخل‌شدن و به عبارت دیگر ظرفیت لازم را برای تدوین یک مقاله مستقل نداشته، در مجموعه‌ای جداگانه گردآوری شده و درنظر بوده که نقش فرهنگ واژه‌ها و نام‌های هزارگی را پیدا کند. تدوین فرهنگ نامها و واژههای هزارگی نیز در دستورکار آینده است.
  • پیگیری طرح «دانشنامه جامع اقوام افغانستان»؛ گسترش فعالیتهای بنیاد دانشنامه در راستای تدوین «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» از برنامههای اصلی بنیاد است. پس از انتشار جلد اول دانشنامه تلاش برای عملیسازی این طرح به صورت جدی پیگیری خواهد شد. در صورت یافتن حامی مالی، اقدامات برای عملیسازی این طرح بلافاصله آغاز خواهد شد.
  • راه‌اندازی پایگاه معلوماتی؛ جستجو، گردآوری و دیجیتالی کردن منابع یکی از فعالیت‌های نخستین دانشنامه از آغاز بوده و به مدد همین تلاش‌ها اکنون مجموعه‌ای غنی از منابع و اسناد، اعم از کتب، مجلات، تصاویر و نظایر آن گردآوری شده که نقش یک پایگاه معلوماتی را برای مطالعه تاریخ و جامعه افغانستان بازی خواهد کرد. در آیندهٔ نزدیک مجموعه اطلاعات گردآوری شده در دانشنامه دسته‌بندی شده و در قالب پایگاه معلوماتی به صورت آنلاین در اختیار محققان و پژوهشگران قرار می گیرد.