برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

مراسم رونمایی از جلد اول دانشنامۀ هزاره در مشهد در میان جمع بزرگی از فرهنگیان برگزار شد. در این برنامه در روز جمعه ۷ جدی/ دی ۱۳۹۷ در فرهنگسرای انقلاب، شماری از صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران بر اهمیت انتشار این اثر تأکید کردند. 

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

ابوطالب مظفری، رئیس شورای علمی از طرف رییس و هیئت مدیره دانشنامه، ضمن خوشامدگویی به شرکت کنندگان سخنانی در شناخت آثار هویتی ارائه داد و اشاره کرد که دانشنامه هزاره اثر هویتی است و در عین حال بنیاد دانشنامۀ هزاره تأکید ویژه بر جنبۀ علمی این اثر داشته است.

از نظر آقای مظفری گاهی کارهای هویتی از لحاظ علمی قابل اثبات نیست و این به اصل کار آسیب می‌زد. برای دانشنامۀ هزاره جنبۀ هویتی مهم بوده اما تمام هم و غم دانشنامه ارتقاء جنبه علمی کار بوده چراکه معمولاً در نگارش و تدوین آثار هویتی افراد ذوق و شوق دارند که هویت خودشان را برجسته کنند و به استنادات و جنبه‌های علمی چندان توجه نکنند، البته چنین آثاری مورد تأیید جوامع علمی بی‌طرف و اقوام دیگر نخواهد بود. دغدغۀ اصلی اعضا و مؤلفان دانشنامه از ابتدای کار، این بود که از خطوط انصاف و امور علمی و تحقیقی عبور نکنند.

رییس شورای علمی دانشنامه گفت که آنان ادعای کمال ندارند. منتها جلد اول می‌تواند سرآغاز تکمیل جلدهای بعدی باشد و از مردم خواست در قسمت تحقیقات میدانی با دانشنامه همکاری کنند تا نقایص کار در جلدهای بعدی رفع شود.

پروین ولی‌زاده، منشی شورای علمی دانشنامه، در این نشست به معرفی بنیاد دانشنامۀ هزاره، معرفی اعضا، به تشریح روند کار بنیاد دانشنامه در شش سال گذشته پرداخت و در پایان به طور مختصر به برخی ویژگی‌های جلد اول اشاره کرد.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

حسین رحیمی، مسئول بخش فرهنگی کنسولگری جمهوری اسلامی افغانستان از دیگر سخنرانان این نشست بود. او با اشاره به اینکه مردم افغانستان مخصوصاً مردم مهاجر افغانستان دچار یک سرگشتگی هویتی یا نوعی هویت‌گریزی شده‌اند، از اهمیت معرفی و حفظ هویت مردم افغانستان سخن گفت و ابراز امیدواری کرد، دانشنامۀ هزاره بتواند هویت فرهنگی ما را تقویت کند.

او در ادامه از دانشنامه آریانا انتقاد کرد و علت نقص آن را کمبود منابع و مراجع مورد اعتماد و عدم رعایت اصول و چارچوب‌های علمی دانست و ابراز امیدواری کرد دانشنامه هزاره بتواند بخشی از سؤالات و ابهامات جامعۀ هزاره را پاسخ دهد.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

فصیحی غزنوی، محقق و پژوهشگر علوم دینی، سخنران بعدی این محفل بود. او گفت، تاکنون در جامعۀ ما برای هویت و سابقۀ تمدنی کار چندانی صورت نگرفته بود، دانشنامه هزاره نویدبخش این است که آثاری از این دست در جامعه تألیف شود و علما و فرهنگیان وظیفۀ خود را در زمینۀ هویت‌بخشی جامعه به انجام رسانند.

در ادامه آقای فصیحی ویژگی‌های دانشنامه هزاره برشمرد و گفت دانشنامۀهزاره، اولین دانشنامه جامع در افغانستان و واجد این خصوصیات است: ۱. مقایسه کردن کتاب‌هایی که در گذشته درباره بخشی از جامعۀ هزاره نوشته شده با دانشنامه غیرمنصفانه است. ۲. همه‌جانبه بودن ویژگی دیگر این اثر است. ۳. دانشنامه، اثری  فرا قومی و فرا جناحی است که مستقل از دولت، احزاب و گروه‌ها نوشته شده است.

آقای فصیحی همچنین گفت: دانشنامه برای کامل شدن و همچنین تداوم نیازمند نقد منصفانه است نه نقد حزبی و گروهی. نیازمند همکاری تحقیقی و پژوهشی صاحبان قلم و همچنین نیازمند کمک‌های اقتصادی است.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

سخنران بعدی، محمدکاظم کاظمی، شاعر و نویسنده و ویراستار دانشنامه بود. آقای کاظمی گفت: آثار علمی تنها چیزی است که بعد از ویران شدن و تخریب باقی می‌ماند. او در این رابطه از کتبی چون تاریخ سیستان، تاریخ بیهقی و حدودالعالم اشاره کرد که علی‌رغم گذشت زمان و ویرانی‌های گذشته به جای مانده است. او گفت: در روزگاری که کشور ما دچار ویرانی‌های زیادی است، نگارش و تدوین اثری چون دانشنامه به حفظ میراث کمک می‌کند و احساس جاودانگی به کشور  و مردم ما خواهد داد. هر آنچه در دانشنامۀ هزاره نوشته می‌شود، ثبت و جاودانه خواهد شد. آقای کاظمی گفت ویژگی و ارزش دیگری که می‌توان جدا از متن آن برشمرد، همانا پرورش نیروی انسانی کارآمد در حوزۀ نویسندگی و ادبی و … است. با دانشنامه مؤلفان باتجربه تربیت خواهد شد. او در پایان همکاری خود با دانشنامۀ هزاره را به عنوان ویراستار تجربه‌ای خاص، بزرگ و ارزشمند بیان کرد.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

آخرین سخنران مراسم دکتر حوریه بیانی بود. او ضمن تبریک به اعضای دانشنامه یک تبریک ویژه به مخاطبان و خوانندگان دانشنامه گفت که چنین اثر فاخری را در پیش رو دارند. حوریه بیانی از وظیفۀ اخلاقی خوانندگان و مخاطبان گفت و خواست حمایت همه‌جانبه از دانشنامه داشته باشند. از نظر او حمایت از دانشنامه وظیفۀ هر خانواده است و هر خانواده هزاره به عنوان یک خانواده انسانی باید یک دانشنامه تهیه کند. ایشان در مقابل از نویسندگان این اثر خواست وظیفه اخلاقی خود را در قبال خوانندگان این اثر فراموش نکنند و تأکید کرد حال که مردم دانشنامه را پذیرفته‌اند و هویت خود را در سطرهای این اثر جستجو می‌کنند، مؤلفان دانشنامه متعهد به این سرمایه عاطفی باشند.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در مشهد

در پایان رونمایی جلد اول دانشنامه با حضور جمعی از فرهنگیان از جمله اسدالله وفایی، محمداسحاق اخلاقی، محمدکاظم کاظمی، حسین رحیمی، سید محمد مظفری، ابوطالب مظفری، مسئول ترانسپورت کنسولگری و حوریه بیانی انجام شد. در حین مراسم رونمایی آقای اخلاقی، محقق و پژوهشگر و نویسندۀ کتاب «هزاره در جریان تاریخ» خواست که همه از بنیاد دانشنامۀ هزاره حمایت مالی داشته باشند.

در این مراسم شخصیت‌ها و نمایندگانِ نهاد مختلف شرکت داشتند: دفاتر  آیت‌الله محقق کابلی، موحدی نجفی و فیاض؛ بنیاد اندیشه، مجمع علما و فرهنگیان ولایت غور؛ بنیاد نخبگان و استعدادهای برتر مهاجران افغانستان؛ انجمن عکاسان افغانستان؛ خبرگزاری‌های اطلس و فارس؛ مسئول فرهنگی کنسولگری مشهد. مسئول آتشه تجارت کنسولگری مشهد. جامعه امامیه هرات؛ دکتر مرتضوی؛ محمد کاظم کاظمی، حیدر محقق، محمدعلی داوطلب؛ نمایندگان احزاب وحدت اسلامی، وحدت مردم، حزب اعتدال، حزب حراست، حزب الله افغانستان؛ خیریه‌های شهدا، خیرالبشر و خیرالمرسلین و امام جواد؛ رادیو دری؛ مؤسسه فرهنگی و هنری امیرخسرو دهلوی؛ انجمن پژوهشی حکمت؛ مؤسسه باور سبز.

در این مراسم همچنین فیلم مستند دانشنامه با عنوان” دانشنامۀ هزاره به روایت صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران” پخش شد.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در لندن

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در لندن با حضور جمع بزرگی از محققان و صاحب‌نظران روز پنجشنبه ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ برگزار شد..

در این برنامه نخستین جلد دانشنامه هزاره که به تازگی از چاپ بیرون شده است، با حضور محققان داخلی و خارجی معرفی شد. دانشنامه هزاره بخشی از پروژه بزرگتر «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» است که جلد نخست آن، پس از شش سال کار تحقیقاتی، توسط بنیاد دانشنامه تدوین و چاپ شده است.

در محفل رونمایی لندن که با حضور جمع بزرگی از علاقه‌مندان از شهرهای مختلف بریتاینا برگزار شد، شماری از محققان و صاحب نظران از جمله نوروهاب سپاند فعال اجتماعی، داکتر عبدالخالق لعل‌زاد استاد دانشگاه، همایون تاچ روزنامه‌نگار، راحله صدیقی فعال اجتماعی، جاوید نادر رییس موسسات بریتانیایی و ایرلندی برای افغانستان، راحله محبی فعالی مدنی، حیدر یگانه شاعر و نویسنده، حسیب عمار پژوهشگر و روزنامه‌نگار، داکتر یوسف رحیمی استاد دانشگاه آکسفورد، هارون یوسفی روزنامه‌نگار و هنرمند، داکتر دادخدا استاد دانشگاه سواس در لندن، داکتر مجاوراحمد زیار زبانشناس و پژوهشگر، ولی ناروغ روزنامه نگار و شماری دیگر از فعالان فرهنگی و اجتماعی شرکت داشتند.

تأکید عمده سخنرانان این بود که دانشنامه هزاره الگویی برای تدوین دانشنامه جامع افغانستان ارایه کرده است و باید با حمایتهای مادی و معنوی برای تحقق این هدف گامهایی برداشته شود.

در این برنامه اسدالله شفایی رییس هیأت مدیره دانشنامه به معرفی بنیاد دانشنامه و گسترهٔ فعالیتهای آن در اروپا پرداخت. جمع بسیاری از فرهنگیان در این نشست به نقد و ارزیابی دانشنامه پرداخته بر گسترش عرصه کار آن تأکید کردند

این اثر مرجع، نخستین دانشنامه در سطح منطقه است که به صورت اختصاصی به معرفی جامع و همه جانبهٔ یک گروه قومی می‌پردازد.

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره در کابل

برنامه رونمایی دانشنامه هزاره با شرکت جمع بزرگی از پژوهشگران، کارشناسان و فرهنگیان در کابل برگزار شد.

شرکت کنندگان دراین نشست علمی که روز پنجشنبه ۲۲ قوس ۱۳۹۷ در دانشگاه ابن‌سینا برگزار شد، بر اهمیت پیگیری این طرح به عنوان گامی در راه تدوین دانشنامه جامع افغانستان تأکید کردند.

دانشنامه هزاره بخشی از پروژه بزرگتر «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» است که جلد نخست آن، پس از شش سال کار تحقیقاتی، توسط بنیاد دانشنامه تدوین و چاپ شده است.

این اثر مرجع، نخستین دانشنامه در سطح منطقه است که به صورت اختصاصی به معرفی جامع و همه جانبهٔ یک گروه قومی میپردازد

در این محفل نویسندگان و منتقدان در بارۀ اهمیت‌دانشنامه‌نویسی و جایگاه دانشنامه هزاره در عرصۀ پژوهش و تحقیق در افغانستان و برخی کاستی‌های دانشنامه هزاره به ایراد سخنرانی پرداختند.

اسدالله شفایی، رئیس هیئت مدیره دانشنامه هزاره در آغاز گفت: جلد اول دانشنامه شامل ۶۰۵ مدخل به ترتیب حروف الفبا، حروف آ، ا، ب (بت) است و بنا براین است این دانشنامه در ۱۲ جلد تدوین شود و احتمالا ۲۰ سال زمان را دربر خواهد گرفت. شفایی اظهار داشت در تدوین جلد اول بیش از ۵۰ مؤلف سهم داشته و با ۱۵۰ فرد مطلع مصاحبه شده‌است. به گفته او، در بیناد دانشنامه، صدها منبع جمع‌آوری و حدود ۳۰ هزار مدخل، استخراج  شده و کارهای مقدماتی آن، چهار سال زمان برده‌است.

شفایی افزود: دانشنامه هزاره چهار موضوع اصلی تاریخ، جغرافیا، سیاست و فرهنگ در ۳۴ محور زیر مجموعه را در بر می‌گیرد. یکی از بزرگترین معضلات اجرایی پروژه‌ی تدوین دانشنامه هزاره، کمبود شدید منابع بوده که برای نصف مدخل‌ها تحقیقات میدانی انجام شده است. آقای شفایی، اتکا به روش‌های علمی و پرهیز از ارزشداوری را دو ویژگی مهم این اثر عنوان کرد.

داکتر امین احمدی، محقق و استاد دانشگاه در مراسم رونمایی اظهار داشت: در دانشنامه هزاره، اطلاعات مهم مردم‌شناسانه و قوم‌شناسانۀ در معرض نابودی، جمع‌آوری شده و این، گامی بسیار مهم برای افغانستان‌شناسی خواهد بود. به باور امین احمدی، بسیاری از آداب و رسوم کهن با تغییر سریع جامعه هزاره، نابود می‌شوند و برخی از مناطق هزاره‌نشین مانند ناوۀ باغچار که در سال‌های اخیر تخلیه شده‌اند، به مرور زمان اطلاعات موجود در مورد آن‌ها به سرعت نابود می‌شوند و این دانشنامه می‌تواند آن‌ها را نجات دهد.

اقای احمدی گفت: به دو دلیل ما به سوی افغانستان‌شناسی گام برداریم، اول این که اقوام افغانستان تافته‌ی جدا بافته از همدیگر نبوده و به جهت زیست‌بوم فرهنگی، زبانی، مذهبی و جغرافیایی رشته‌ی به‌هم پیوسته هستند؛ دوم، پژوهش و تدوین فرهنگ هزاره‌‌های افغانستان، راه را برای ورود به عمق تاریخ افغانستان باز می‌کند، زیرا عمق تاریخ افغانستان در در غرجستان، غور، زمین‌داور، ارزگان و زاولستان قدیم شکل گرفته است.

امین احمدی افزود: در پارۀ از موارد در این دانشنامه اطلاعات ناقص ارائه شده است و دسته‌بندی روشن و تعریف معیاری دقیق در راستای معرفی روستاهای هزاره‌جات، شخصیت‌های این قوم و آثار و کتاب‌ها دیده نمی‌شود.

پرفیسور محمدنظیف شهرانی، مردم‌شناس و استاد دانشگاه اندیانا، طی سخنانی گفت: «امیدوار هستم دانشنامه هزاره، قدم مستحکم به سوی تفکر محوری بردارد و ما بتوانیم تمام ارزش‌های افغانستان را از هر نقطه در بارۀ همه افراد روی کاغذ بیاریم و بتوانیم یک منبع مهمی را برای تحلیل و تحقیق و بهتر دانستن فرهنگ کشور مهیا بسازیم. ما می‌گوییم هیچ وقت تا کسی خودش را نشناسد، نمی‌تواند خدای خود را بشناسد، این کار دوستان، قدمی به سوی خودشناسی است. خودشناسی نه تنها به معنی شناختن یک فرد، یک قوم، بلکه در سطح تمام کشور است و ما در آخر جزء انسان‌ها در این قاره و دنیا هستیم.»

داکتر سید عسکر موسوی، مورخ و استاد دانشگاه آکسفورد، ضمن این که دانشنامه هزاره را مقدمه‌ای برای افغانستان‌شناسی دانست، گفت: «هزاره‌شناسی اگر درست راه بیافتد، افغانستان‌شناسی نیز درست راه می‌افتد.»

وی اظهار داشت: در طول نیم قرن اخیر، چهار نوع کوشش در ارتباط با هزاره‌نشاسی وجود داشته‌است:

اول – نگرش باستانگرایی است که متأسفانه این مرض همه را دربرمی‌گیرد؛ چه پشتون، چه تاجیک و چه هزاره. بعضی از بزرگواران حتی شجره درست کرده و خود را به حضرت آدم رسانده‌اند.

دوم – گرایش مذهبی: بحث مذهبی، هزاره را از نگاه اصلی و معیار هزاره‌شناسی خواهد کشید و باعث فجایع بسیاری خواهد شد.

سوم – گرایش قومی: قومی کردن هزاره، باز هم هزاره‌شناسی را از اصالت اصلی آن بازخواهد داشت؛ مخصوصاً در دهۀ‌ هفتاد سدۀ جاری، این بحث خیلی داغ بود.

چهارم – هزاره‌شناسی به سمت شیوۀ زیستی: فکر می‌کنم این دانشنامه به این سمت روان است. یعنی شما نمی‌توانید هزاره را مطالعه کنید، بدون این که تاریخ افغانستان را مطالعه کنید. بدون درنظرداشت این زنجیره، محال است پژوهش کامل انجام شود.

علی امیری، پژوهشگر و استاد دانشگاه، سخنانش را با این پرسش آغاز کرد که «در شرایط کنونی در جغرافیای فرهنگ فعلی تدوین این دانشنامه از لحاظ فرهنگی معنایی دارد یانه؟» و در پاسخ آن اظهار داشت:

تدوین دانشنامه‌ها از نظر فرهنگی، با پیچیده شدن فرهنگ  نسبت دارد. یک نمونه برجسته‌اش دانشنامه جدایکا، تاریخ برجسته یهود است. یک سرگذشت پیچدۀ پنج، شش مرحله‌ای دارد تا برسیم به جدایکا. یعنی هم فرهنگ یهود از درون به شناخت خود نیاز دارد  که می‌خواهد خود را همه جانبه بشناسد و این شناخت جامع را نه تاریخ و نه ادبیات و نه علمای دین در اختیار دارد. از یک طرف ثبت جهانی با مسأله یهود و کشتار و … نیاز به معلومات بیشتر دارد.

او گفت: امروز که جلد اول دانشنامه هزاره را دیدم، معنی آن این است که فرهنگ ما نه تنها در سطح جامعه هزاره بلکه در کل جامعۀ افغانستان به پیچیدگی رسیده است که به معلومات جامع و همه جانبه و در عین حال، علمی نیاز است که این را متخصصین یک رشتۀ خاص برآورده نمی‌توانند. این نیاز را دانشنامه‌‌های تخصصی که به شیوۀ تخصصی نوشته شده باشد، برآورده می‌کند. چیزی که برای من خیلی مهم است با انتشار جلد اول نشان می‌دهد که فرهنگ ما به مرحله‌ای از پیچیدگی رسیده‌است که برای اشباع و افزایش علاقه‌مندی‌ها دایرة المعارف نوشته کنیم.

حبیب‌االله رفیع، محقق و عضو آکادمی علوم افغانستان نیز دانشنامه هزاره را کار جدید در افغانستان دانست و گفت: این کار یک اقدام و آغاز نو برای وحدت افغانستان و چارچوب آن، راهی است برای تدوین دانشنامه‌ی اقوام دیگر افغانستان. باید اقوام دیگر افغانستان از کارشیوه‌ی این دانشنامه برای تدوین دانشنامه‌های اقوامشان بهره ببرند.

فاصل احمد بورگیت، مورخ و استاد دانشگاه در ترکیه نیز ابراز امیدواری کرد که با تدوین دانشنامه‌های اقوام افغانستان در نهایت، دانشنامه‌ی افغانستان براساس ارزشهای علمی نوشته شود.

اسحاق فایز، شاعر و نویسنده طی سخنانی گفت که با استفاده از تجربه‌ی تدوین «دانشنامه هزاره»، در زمینه‌ی تدوین دانشنامه‌ی قوم تاجیک اقدام می‌کند و به زودی با سایر پژوهشگران گام‌های اولیه را در این راستا بر می‌دارد.

گزارش روزنامه اطلاعات روز راجع به رونمایی دانشنامه هزاره در کابل

https://etilaatroz.com/69581/encyclopedia-hazara-an-introduction-afghanistan-and-way-compile-encyclopedia-other-tribes/

 

دانشنامه نویسی در افغانستان

اولیــن تجربۀ دانشنامه‌نویســی در افغانســتان به ســالهای ۱۳۲۸ تــا ۱۳۴۸ ش باز می‌گردد.

در این سالها جمعی از مؤلفان و محققان در محور «انجمن دایرةالمعارف» گرد آمدند و کار ارزشمند آریانــا دایرةالمعــارف را بنــا نهادنــد. آریانا دانشــنامهای عمومی بود و در شــش جلد به زبان فارســی نوشــته شــد. جلد نخست آن به مدیریت میر علیاصغر شــعاع و جلد آخرش در زمان ریاست سردار محمد منگل منتشر شد و همزمان به زبان پشتو نیز ترجمه شد. کار دایرةالمعارف آریانا با چندین دهــه وقفــه مواجــه شــد و ســر انجــام، ا کادمــی علــوم افغانســتان بــه مدیریت ســرمحقق ثریــا پوپل نخســتین جلد دورۀ دوم آن را در ســال ۱۳۸۶ ش منتشــر کرد.

تا کنون چهار جلد از دورۀ دوم این

دانشنامه چاپ شده است.

جلد نخست دانشنامه هزاره

پــس از گامهــای مقدماتــی و ِاشــراف نســبی بــر چنــد و چــون کار دانشــنامه، کار عملــی روی پــروژۀ جلد نخســت که با ســرعت اندک، بیش از ســه ســال پیش شــروع شــده بود، از ســال ۱۳۹۶ ش در قالب یک طر ح کوتاهمدت چندماهه با ســرعت بیشــتر ادامه یافت.

پروژۀ جلد اول در عمل ســنگ بنــای همــۀ جلدهاســت و طبیعــی اســت که بــا حساســیتها و دشــواریهای ویــژه همراه باشــد. بخش جدی ودشــواِرکاردراین مرحله،دسترســی به مؤلفاِن باتجربه وچگونگی کاربا آنهابود. فقدان دسترســی آســان بــه مؤلفان، پرا کندگی آنان و عــدم امکان آموزش آنها بــه صورت متمرکز، از مشــکلات اصلــی شــروع و ادامۀ نگارش مقــالات بود. از یک طرف پرا کنده بــودن مؤلفان و دوری آنان از دفتر دانشــنامه هماهنگیها را دشــوار میســاخت و از ســوی دیگر دانشنامه فاقد امکانات و تســهیلات کافــی برای گــردآوردن مؤلفان در یک جا و هماهنگیهای لازم بینشــان بود.

ســرانجام راه چــاره در ایــن دانســته شــد کــه مؤلفان به دو صــورت «متمرکز و حضــوری» و «غیرمتمرکــز و از راه دور» با دانشــنامه همکاری قلمی داشــته باشــند. این بهترین شــیوه برای اســتفاده از تمام نیروها و ظرفیتهــای موجــود و علاقهمند برای همکاری با دانشــنامه بود و مدیران دانشــنامه را مطمئن ساخت که متمرکز ساختن تعدادی از مؤلفان، دوام کار را تضمین میکند.

ایــن مجلــد کــه اینک در دســترس شماســت، در بردارندۀ ۶۰۵ مدخل، شــامل حروف آ (۱۱۷ مدخل) الف (۴۰۳ مدخل) و بخشی از حرف ب (تا بت، ۸۵ مدخل) است. این تعداد مدخل در موضوعات منطقۀ جغرافیایی، شــخصیت، کتاب، نشــریه، تاریخ، آداب و رســوم و غیره است. با آن کــه کوشــیدیم بــه تمامی مدخلهــای قابل نگارش در ذیــل این حروف در ایــن مجلد پرداخته شود، باید پذیرفت که ممکن است مواردی از مدخلهایی که با این سه  حرف شروع میشود، به علت کمبود منابع در این جلد نیامده باشد.

فرهنگ نام‌ها و واژه‌های هزارگی

در جریان کار روی دانشنامه کلیه مواردی که قابلیت مدخل‌شدن و به عبارت دیگر ظرفیت لازم را برای تدوین یک مقاله مستقل نداشته، در مجموعه‌ای جداگانه گردآوری شده و درنظر بوده که نقش فرهنگ واژه‌ها و نام‌های هزارگی را پیدا کند.

تدوین فرهنگ‌ نام‌ها و واژه‌های هزارگی نیز در دستورکار آینده است.

درباره ما

دانشنامه هزاره جامع‌ترین کتاب مرجع درباره قوم هزاره است. در این دانشنامه تاریخ، جغرافیا، فرهنگ، طوایف، رویدادها و  همهٔ مسایل مرتبط با زندگی عمومی هزاره‌ها به‌عنوان یک قوم، از گذشته‌های دور تاکنون معرفی می‌شود. این اثر پژوهشی بزرگ که مجموع آن در حدود دوازده جلد برآورد شده است، نخستین دانشنامه در مورد یک قوم است که در سطح منطقه به نگارش در می‌آید. مقالات موجود در این دانشنامه هرکدام موضوعی منفرد و جداگانه دارد که هرکدام به بخشی از زندگی، فرهنگ و اجتماع هزاره‌ها اختصاص دارد. این مقالات همه زیر نظر شورای علمی با رعایت روش تحقیق اکادیمیک و تمامی اصول پذیرفته شدهٔ علمی نوشته شده و  گروهی متشکل از ده‌ها تن از نویسندگان، مورخان و کارشناسان امور مربوط به اقوام افغانستان در تولید آن نقش دارند. با آن که برخی از موضوعات معرفی‌شده در دانشنامه ممکن است در منابع دیگر نیز یافت شود، اما اکثر قریب به اتفاق مدخل‌های آن تازه است و نخستین بار در قالب یک مقاله علمی معرفی می‌شود.

تاریخ پایه‎گذاری «بنیاد دانشنامه هزاره» به سال ۱۳۹۰ خورشیدی باز می گردد. در این سال فعالیت‌های اولیه برای پایه‌گذاری بنیاد دانشنامه توسط جمعی از محققان در کابل شروع  شد. سپس بعد از پیگیری‌های دوام‌دار در قالب مشوره با نویسندگان و پژوهش‌گران در افغانستان، ایران، پاکستان و اروپا و تلاش برای جلب حمایت مالی، در سال  ۱۳۹۳، بنیاد دانشنامه با راه‌اندازی دفتر عملاً آغاز به کار کرد.

پروژة دانشنامه هزاره بخشی از طرح بزرگتر «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» است. با آن که کلیات طرح «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» در بنیاد دانشنامه به تصویب رسیده است اما به دلیل نبود پشتیبان مالی تاکنون گام‌های عملی برای تدوین آن برداشته نشده است. آنچه که به زودی در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد جلد اول دانشنامه هزاره است که پس از شش سال فعالیت و کارهای مقدماتی از جمله جمع‌آوری منابع، استخراج مدخل‌ها، تدوین شیوه‌نامه و انجام تحقیقات میدانی، تدوین مقالات سرانجام زمینه برای چاپ جلداول آن فراهم شده است.

در دانشنامه هزاره، به تمام قوم هزاره اعم از شیعه و سنی و اسماعیلی و فارغ از گرایش‌ها و تمایلات سیاسی و ایدئولوژیک و با در نظرگرفتن پراکندگی جغرافیایی و جابجایی‌ آن‌ها از گذشته‌های دور تاکنون پرداخته شده است. بنابراین موضوعات مرتبط با هزاره‌های افغانستان، پاکستان، خاوری‌های ایران و هزاره‌های فرارود از اروپا گرفته تا امریکا، کانادا و استرالیا همگی در قلمرو  دانشنامه قرار دارد. همچنین بیات‌ها و قزلباش‌ها، که در  زیستگاه، فرهنگ و عرف مشترکات بسیاری با هزاره‌ها دارند در قلمرو کاری دانشنامه تعریف شده است.

بجز هیأت مؤسسان، بنیاد دانشنامه دارای دو بخش مدیریتی و علمی است. مدیریت بنیاد دانشنامه را هیأت مدیره به عهده دارد که مرکب از رییس و پنج عضو دیگر است. در رأس بخش علمی شورای علمی قرار دارد که زیر مجموعه آن را گروه نویسندگان، گروه مشاوران و گروه کارشناسان دانشنامه تشکیل می‌دهند. همهٔ  فعالیت‌های علمی دانشنامه از استخراج مدخل، تا ارزیابی و نهایی‌شدن آن و سپس سپردن آن‌ها به محققان و تدوین مقالات زیر نظر شورای علمی صورت می‌گیرد.


بنیاد دانشنامه تا کنون درکنار گردآوری هزاران جلد منبع مکتوب و استخراج بیش از بیست و پنج هزار مدخل اولیه، پروژهٔ تدوین جلد اول دانشنامه را به اتمام رسانده است. جلد اول دانشنامه دربرگیرنده ۶۰۵ مقاله در مورد موضوعات مختلف جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و چهره‌ها، قریه و آداب و رسوم محلی است. این جلد به زودی در دسترس علاقمندان قرار می‌گیرد.

What is Hazara Encyclopaedia?

The Hazara Encyclopaedia studies all areas related to the Hazara ethnic group, including language, religion, tradition, customs, media, books, geography, environment and sport. To organize the work in a better way, as mentioned earlier, all areas fall into the four main categories of History, Politics, Culture and Geography.

The classification is to facilitate the work on the subject and allocate different subjects to the relevant category of authors and editorial board members. There is no doubt that to accomplish this, there is a vital need for extensive in-depth study about Hazara history, custom, language, religion and other elements of their social and political life, as well as their interaction with other ethnic groups in Afghanistan and the region. Such a task cannot be done without a communal effort by researchers and without the necessary funding and support.

Extracting entries has been one of the essential initial tasks. So far, nearly 28,000 entries have been extracted from hundreds of books on Hazaras, in 34 topics including places and historical sites (around 3500 entries), names and figures (around 3000 entries), sub-ethnic groups such as Taifa and Tira (around 1500 entries) cultural traditions and customs (around 500 entries), old and new publications and periodicals (around 500 entries) traditional clothes and political and social groups (around 150 entries) and so on. An initial estimation shows that over %90 of all relevant entries in most topic areas have been extracted and finalized by the editorial board, and the relevant sources have been distinguished for each.

 

Methodology

There was no doubt from the beginning on the need for establishing the methodology of the work: to define the indicators for choosing entries, to describe the structure of articles and explain the type and style of writing for such an encyclopaedia, and, more importantly, to provide a guideline for authors, editors and members of the editorial board. Thus, an extensive initial study was conducted, looking at various methodologies for similar works, and finally the Hazara Encyclopaedia Methodology (picture 2) was written using several relevant sources. The methodology plays the role of an instruction handbook which delivers answers to the relevant questions on an issue, and helps the authors on how to cover the entries using provided sources. However, the handbook is being amended, reformed and updated regularly to ensure that entries are covered in the best possible way.

 

Language

The research and study for the encyclopaedia is mainly done in Dari, the Farsi dialect used in Afghanistan; however, the intent is for the Encyclopaedia to be translated and published in foreign languages, particularly in English, to provide a reliable and academic source of information on Hazara people, and eventually all Afghan ethnic groups, for researchers on Afghan society and culture. Based on the initial plan, the Farsi and English versions should be published at the same time. Meanwhile, the articles written in English or any other foreign languages will be translated into Dari.

 

Sources

One of the primary but essential tasks was finding, gathering and digitalizing the relevant main sources for the research. The main sources are estimated as over one thousand, of which most of them, including some rare ones, have been found and made available to authors. There was an attempt from the beginning to digitalize the main sources due to the fact that authors are located all across Afghanistan and the world, which meant it would be difficult to send the physical sources to them. The work on finding the relevant sources is ongoing, with more focus now on sources in foreign languages including English, Russian and Arabic. These are located in different libraries all across the world.

 

Questionnaire

The Encyclopaedia Council realized after some studies on the area of field work that a comprehensive questionnaire needs to be designed for the unit of ‘village’ to gather the necessary information for authors. The questionnaire is designed in two versions; for experts to conduct interviews with informed people and fill it, and for ordinary people belonging to different villages in Hazara inhabited areas all across Afghanistan to complete themselves. The information for each village will be compared to fill the gaps and complement each other.

دانشنامه اقوام افغانستان

ایــدۀ نگارش دانشــنامۀ اقوام افغانســتان و بهخصــوص قوم هزاره، به چند دهــه پیش باز میگردد.

تــا جایــی کــه ما اطــلاع داریم، اولین بار ایــن ایده در محافــل فرهنگیان مهاجر افغانســتان در ایران و به‌طــور مشــخص در «مرکــز فرهنگــی نویســندگان افغانســتان» مطــر ح شــد و طرحی نیز بــرای آن تهیــه شــد. بــه هر دلیلــی این اقدام از حــد طر ح فراتر نرفــت. همچنین حدود یــک دهه پیش حاج کاظــم یزدانی، مور خ، نیز تلاشــی فردی را بــرای تهیۀ اثری با عنوان «دایرةالمعــارف هزاره» آغاز کرد و مجموعــهای از مدخلهــا را در موضوعــات مختلف، در حد اطلاعات پرا کنده و ابتدایی به صورت

دستنوشته گرد آورد. با مهاجرت او به اروپا این کار نیز متوقف شد.

برنامه‌های آینده بنیاد دانشنامه

با اتمام پروژۀ جلد اول دانشنامه در تابستان ‍۱۳۹۷، کار بر روی پروژه نگارش جلد دوم بلا فاصله  آغاز شده است.

برنامۀ بنیاد دانشنامه آن است که با جذب و استخدام محققان و نویسندگان بیشتر، کار جلدهای بعدی را با شتاب بیشتر ادامه دهد. عمدهٔ برنامه‌های آیندۀ بنیاد دانشنامه شامل موارد زیر می‌شود:

  • آغاز تدوین جلد دوم: انتظار می‌رود کار روی جلد دوم باتوجه به انجام امور مقدماتی در طول سالهای گذشته شتاب بیشتری داشته باشد. تلاش بنیاد این است که جریان فعالیت تدوین دانشنامه از پیوستگی لازم برخوردار شده و وقفه در آن به وجود نیاید.
  • ترجمه دانشنامه به انگلیسی و سایر زبان‌ها: ترجمه دانشنامه جزو نخستین برنامه‌ّهای بنیاد بوده است. با ثبت بنیاد دانشنامه در اروپا راه برای ترجمة دانشنامه به سایر زبان‌ها؛ از جمله زبان انگلیسی، آلمانی، سوئدی و اردو فراهم شده است. در سال پیشرو پروژه ترجمه عملاً آغاز شده و امید است تا سال بعد ترجمه جلد اول نیز در دسترس خوانندگان و علاقمندان قرار گیرد.
  • فرهنگ نام‌ها و واژه‌های هزارگی؛ در جریان کار روی دانشنامه کلیه مواردی که قابلیت مدخل‌شدن و به عبارت دیگر ظرفیت لازم را برای تدوین یک مقاله مستقل نداشته، در مجموعه‌ای جداگانه گردآوری شده و درنظر بوده که نقش فرهنگ واژه‌ها و نام‌های هزارگی را پیدا کند. تدوین فرهنگ‌ نام‌ها و واژه‌های هزارگی نیز در دستورکار آینده است.
  • پیگیری طرح «دانشنامه جامع اقوام افغانستان»؛ گسترش فعالیت‌های بنیاد دانشنامه در راستای تدوین «دانشنامه جامع اقوام افغانستان» از برنامه‌های اصلی بنیاد است. پس از انتشار جلد اول دانشنامه تلاش برای عملی‌سازی این طرح به صورت جدی پیگیری خواهد شد. در صورت یافتن حامی مالی، اقدامات برای عملی‌سازی این طرح بلافاصله آغاز خواهد شد.
  • راه‌اندازی پایگاه معلوماتی؛ جستجو، گردآوری و دیجیتالی کردن منابع یکی از فعالیت‌های نخستین دانشنامه از آغاز بوده و به مدد همین تلاش‌ها اکنون مجموعه‌ای غنی از منابع و اسناد، اعم از کتب، مجلات، تصاویر و نظایر آن گردآوری شده که نقش یک پایگاه معلوماتی را برای مطالعه تاریخ و جامعه افغانستان بازی خواهد کرد. در آیندهٔ نزدیک مجموعه اطلاعات گردآوری شده در دانشنامه دسته‌بندی شده و در قالب پایگاه معلوماتی به صورت آنلاین در اختیار محققان و پژوهشگران قرار می گیرد.